Kontynuujemy rozmowę o zmianach prawnych dotyczących egzekucji komorniczej, które weszły w życie od 1.01.2019r.  Krzysztof Roguszewski odpowiada na pytania Roberta Dyrcza. Pierwsza część TUTAJ.

 

Wizerunek komornika

RD: W pierwszej części naszej rozmowy omówiliśmy już  podstawowe zmiany ustawowe dotyczące egzekucji komorniczej czyli podział na rewiry, zmiany we wniosku o wszczęcie egzekucji, nagrywanie czynności egzekucyjnych i dodatkowe uprawnienia policji. Czy nowe przepisy przywrócą nadszarpnięty wizerunek komornika jako funkcjonariusza publicznego, przywrócą prestiż zawodu? Dziś mamy w świadomości zawód osoby komornika jako bezwzględnego oprawcy z majątku. Czy nowe przepisy poprawią wizerunek tego zawodu?

KR: Żadne przepisy nie zmienią tej sytuacji. Proszę zwrócić uwagę na fakt, że na przestrzeni kilku lat w świadomości społecznej utkwiło zaledwie kilka przypadków, w których egzekucja była w sposób rażący prowadzona z naruszeniem przepisów prawa. Jest to promil wszystkich czynności, które w tym czasie przeprowadzili komornicy sądowi. Każdego dnia każdy komornik (a jest ich ponad 1700) podejmuje przynajmniej kilka czynności. Dziennie zatem podejmowanych jest co najmniej kilka tysięcy czynności egzekucyjnych. Mówi się zaledwie o kilku negatywnych przypadkach, w żadnym stopniu nie wspominając o skali tego problemu. Na bazie tych kilku patologicznych sytuacji wywrócono cały system egzekucji, wprowadzając zawiłą i skomplikowaną kazuistykę.

Egzekucja, aby była dobrze prowadzona i łatwa do kontroli i oceny, musi opierać się o proste i dla wszystkich zrozumiałe reguły.

To od samych komorników zależy, czy ich wizerunek będzie pozytywny, czy też negatywny.  Wiele ze spraw, w których powstały problemy można było rozwiązać zanim poszły one zbyt daleko. Z założenia w każdej publicznie roztrząsanej historii z komornikiem w tle, to komornik jest tym czarnym charakterem. Za takie postrzeganie zawodu komornika sądowego odpowiadają nie tylko media, ale również Ministerstwo Sprawiedliwości. W ostatnich latach nie przypominam sobie, aby w odpowiedzi na jakąkolwiek sytuację budzącą wątpliwości przedstawiciel resortu opowiedział się po stronie komorników. Co więcej, retoryka płynąca ze strony Ministerstwa jest właśnie taka jak ogólnospołeczny odbiór tego organu, czyli negatywna.

 

Kontrola komornika

RM: Ustawa przewiduje przynajmniej raz na dwa lata, a nie raz na cztery jak dotyhczas kontrolę prezesa sądu okręgowego danego komornika. Powrót do częstszego audytu to pokłosie skarg na wierzycieli na czynności komornika?

KR: Kontrola ma być skuteczna, pozwalać wykryć nieprawidłowości i umożliwiać szybkie reagowanie na nie. Rozbudowaniu uległ katalog kontroli o audyt finansowy, którego dokona naczelnik właściwego urzędu skarbowego lub uprawniony biegły rewident.

W aspekcie odpowiedzialności, od nowego roku wprowadza się możliwość obciążenia kosztami samego komornika w chwili naruszenia przez niego w sposób oczywisty prawa.

Godne zwrócenia uwagi są również zmiany, które sprawią, że komornik nie może przerzucić odpowiedzialności za błędy na asesora. Komornicy nagminnie wyręczają się asesorami. Choć obowiązująca dotychczas ustawa stanowi, że czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje komornik, to odstępstw od tej zasady było tak wiele, iż w praktyce asesorzy prowadzili większość egzekucji. Komornicy często nie odpowiadali za działania swoich „czeladników”, zasłaniając się tym, że nie mają na nich wpływu. Według nowego porządku prawnego komornik działa osobiście. Formalności polecone asesorom mogą mieć jedynie formę szkolenia, pełniąc funkcję doskonalenia zawodowego. Komornik ponosi pełną odpowiedzialność, również odszkodowawczą, za prawidłową pracę asesora. Zmiany mają na celu gwarancje najwyższej jakości, standardu czynności egzekucyjnych, które zleca się komornikowi jako funkcjonariuszowi publicznemu, nie zaś pracownikom kancelarii.

 

Katalog ruchomości podlegających zajęciu

RM: Doprecyzowany został katalog ruchomości nie podlegających zajęciu. Zrozumiałym jest, że należy pozostawić dłużnikowi te dobra materialne, które niezbędne są do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa domowego. O jakie ruchomości wzbogacił się ten katalog?

KR: Dotychczas panowała duża arbitralność w podejmowaniu decyzji mogących pozbawić dłużnika i mieszkające z nim osoby przedmiotów niezbędnych w codziennej egzystencji. Aby wyeliminować takie scenariusze, nowe prawo wprowadza katalog ruchomości, których komornik nie będzie mógł zająć. Precyzyjny katalog ruchomości niepodlegających egzekucji obejmuje m.in. lodówkę, pralkę, odkurzacz, kuchenkę służącą podgrzewaniu i przygotowywaniu posiłków, łóżka, stół, krzesło.

Komornik nie będzie mógł dokonać zajęcia majątku, jeśli dostanie od dłużnika dokument, który jednoznacznie przesądzi o tym, że przedmioty interesujące komornika nie należą do danej osoby. Obowiązujące wcześniej przepisy komornicze nie chroniły należycie własności osób trzecich. Egzekutor mógł zająć każdą rzecz, co do której uzna, że pozostaje ona we “władaniu” dłużnika. Było to wynikiem błędnych stanowisk doktryny podnoszącej, że komornik nie bada co zabiera/zajmuje, a jedyną obroną poszkodowanego była konieczność wystąpienia do sądu o wyłączenie danej ruchomości spod egzekucji. Niestety, taki proces był nie tylko kosztowny, ale również czasochłonny. O zdarzeń budzących zainteresowanie czy raczej zbulwersowanie dochodziło wielokrotnie. Zgodnie z nowymi przepisami historie w których osoby trzecie stawały się mimowolnymi uczestnikami egzekucji nie powinny mieć miejsca.

RM: Czy zgodnie z nowymi przepisami ciężar wskazania wierzytelności spoczywa na wierzycielu, a komornik tylko z urzędu ustali aktywa dłużnika znane mu z innych egzekucji?

KR: Wydaje się, że w dużej mierze tak. Mocniej zmotywowany i stanowczy wierzyciel odnajdując wierzytelności zmuszony będzie skierować wniosek do kancelarii, która nie prowadzi wobec jego dłużnika żadnego postępowania w celu egzekucji bez konieczności dzielenia się z innymi wierzycielami.

 

Koszty egzekucji

RM: Jak dotychczas kształtowała się stawka za przeprowadzenie czynności zabezpieczających i ile wynosi od 1 stycznia 2019 roku?

KR: Niestety stawka w postępowaniu czynności zabezpieczających wzrosła z 2 do 5 %.

RM: Ustawa ma racjonalizować opłaty egzekucyjne. Ile dotychczas kosztował komornik, a ile kosztuje po 1 stycznia? Co się istotnie zmieniło? O jakich stawkach mowa?

KR: Najniższa opłata wynosi 150 zł, a maksymalna nie przekracza 50 000 zł. W sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych przewidziano jednolitą stawkę opłaty, określoną jako 10% egzekwowanego roszczenia. Dotychczas było 15% i 8%.

Przepis ustawy "premiuje" dłużnika, który spełni świadczenie do rąk komornika. Jeżeli dłużnik na poczet egzekwowanego świadczenia wpłaca kwotę bezpośrednio komornikowi, w tym na jego rachunek bankowy, w terminie 14 dni od daty doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, komornik ściąga od dłużnika opłatę w wysokości 3% wartości wyegzekwowanego w ten sposób świadczenia. W przypadku dokonania takiej wpłaty przez dłużnika po tym terminie opłata wynosi 5% wartości wyegzekwowanego w ten sposób świadczenia.

Ustawa przewiduje również ulgi dla wierzycieli w sprawach, w których dochodzi do dobrowolnego spełnienia świadczenia niepieniężnego np. wydania nieruchomości, opróżnienia lokalu przez dłużnika przed planowanym wykonaniem tytułu wykonawczego, komornik zwróci wierzycielowi 50% uiszczonej opłaty.

 

Wiek i wykształcenie komornika

RD: Mówi się o wyższej jakości. Ustawa wprowadza zmianę wieku i wykształcenia komornika. Jakie to zmiany?

KR: Ustawa podnosi z 26 do 28 lat minimalny wiek osoby nominowanej na funkcję komornika (rozwiązanie skojarzone jest z regulacją dolnej granicy wieku sędziego), obniżając jednocześnie górną granicę z 70 do 65 lat. Ustawodawca argumentuje zmianę czynnikami pracy komornika w terenie i wymogiem dysponowania „życiowym doświadczeniem” oraz dobrą kondycją fizyczną i odpornością psychofizyczną. Zasadnym wydaje się zmiana górnej granicy. Pozwoli to na wejście w rynek zmotywowanych, żądnych sukcesu młodych asesorów.

 

Danina publiczna - wynagrodzenie komornika

RD: Danina publiczna to nowy wymiar wynagrodzenia dla komornika. Czy ta forma wynagrodzenia nie spowoduje odejścia z zawodu czołowych komorników i nie wystraszy młodych?

KR: Daniną publiczną staną się inkasowane przez komornika opłaty egzekucyjne, które stanowić będą dochód budżetu państwa. Komornik otrzyma wynagrodzenie prowizyjne, stanowiące część pobranych opłat. Procentowa wysokość wynagrodzenia będzie malała wraz z wysokością ściągniętych przez komornika opłat. Dotychczas opłata egzekucyjna uzupełniała jedynie budżet kancelarii komornika. W konsekwencji doszło do sytuacji faktycznego sprywatyzowania władzy publicznej – przynajmniej w zakresie pobierania opłat, które niewątpliwie powinny stanowić daninę publiczną. Z informacji MS trzech najbogatszych komorników w Polsce zarobiło w 2015 roku od ponad 14 mln zł do prawie 20 mln zł rocznie. 24 komorników osiągnęło dochód powyżej 2 mln zł, 140 - powyżej miliona złotych, 504 - powyżej 500 tys. zł. 

 

Zakaz inwestowania

RD: Istotny jest też całkowity zakaz inwestowania komornika w inne formy działalności gospodarczej. Rozumiem, że komornicy mieli inklinację do biznesu również w innych obszarach? To był konflikt interesów?

KR: Nastąpi intensyfikacja kontroli w związku ze źródłami zarobków. Poza obowiązkiem składania dokładnych oświadczeń majątkowych, wprowadza się ograniczenia inwestowania w działalności gospodarcze. Ustawodawca dopuszcza możliwość dopełniającej formy zysków jedynie w przypadku pracy dydaktycznej lub naukowej analogicznie, jak w przypadku sędziów. Komornik nie będzie mógł pełnić funkcji m.in. członka zarządu, rady nadzorczej czy komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego.

 

Podsumowanie

RD: Prawdę mówiąc zawód komornika można potraktować jako dostawcę usług. Jak zarządzać w relacji wierzyciel - komornik? Kto zyska, a kto straci na wprowadzeniu nowych ustaw? Dłużnik, wierzyciel, komornik?

KR: Biorąc jednak pod uwagę powyższe, nowe regulacje będą wymagały od najbardziej zainteresowanych,  czyli wierzycieli, wysokich umiejętności wyboru skutecznego komornika, doskonałej wiedzy o kosztach jakimi może zostać finalnie obciążony i jak ich unikać, biegłości w ustaleniu majątku dłużników oraz kompetencji w wykorzystaniu posiadanej wiedzy. Ostatecznie skutkami opieszale prowadzonej egzekucji może być fakt braku odzyskania należności. Rodzi to konieczność zatrudnienia przez wierzyciela pełnomocnika, który będzie pilnował ich prawie już straconego interesu. Jedno jest pewne - implementacja ustawy w życie zweryfikuje zasadność jej zmian.

 

Pytania uczestników

RD: W trakcie naszej rozmowy otrzymaliśmy kilka pytań od uczestników webinarium:

 

1. Jak wierzyciele, którzy kierują wiele postępowań liczonych w dziesiątkach tysięcy mają wybrać komorników w danej apelacji, czy jest jakiś instrument do obsługi dużych portfeli?

KR: Ustawa nie reguluje instrumentów, narzędzi, za pomocą których przedsiębiorcy składają wnioski egzekucyjne. W gestii wierzycieli pozostaje wybór z jakiego rozwiązania skorzystają. Na rynku jest wiele dostępnych rozwiązań systemowych, gotowych platform do obsługi masowej, które z pewnością zadowolą każdego.

 

2. Jak Państwo oceniają możliwość zawarcia ugody w trakcie postępowania egzekucyjnego i w związku z tym przenoszenie obowiązku uiszczania opłaty egzekucyjnej na dłużnika oraz miarkowanie opłaty?

Możliwość zawarcia ugody na każdym etapie postępowania egzekucyjnego jest możliwa za zgodą trójstronną tj. wierzyciela, komornika i dłużnika. Zazwyczaj inicjatywa wychodzi od samego dłużnika, ale to od wierzyciela zależy jaką formę egzekwowania wyroku wybierze. Powstałe już w toku rozpoczęcia egzekucji komorniczej koszty należne stronom winny zostać zapłacone.

 

3. Dość istotne uprawnienie nowej procedury dotyczy dopuszczalności uchylenia przez sąd rygoru natychmiastowej wykonalności nadanego wyrokowi zaocznemu, co to oznacza?

KR: Po wejściu w życie zmian sąd uzyskał możliwość uchylenia takiego rygoru również wtedy, kiedy pozwany wykaże, że odpis pozwu doręczono na inny adres niż jego miejsce zamieszkania aktualne w dacie doręczenia. Uzasadnione jest to koniecznością wyeliminowania sytuacji, w których po wskazaniu niewłaściwego adresu zamieszkania pozwanego zdarzało się, że jego mienie uległo zajęciu, mimo, że ten skutecznie złożył sprzeciw. Art. 346 KPC w dotychczasowym brzmieniu (przed zmianą) stanowił, iż:

§ 1. Na wniosek pozwanego sąd zawiesi rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli wyrok ten został wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego wydania albo jeżeli pozwany uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było niezawinione, a przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego. Zawieszając wykonalność wyroku, sąd może zarządzić środki zabezpieczenia w myśl oddziału poprzedzającego.

§ 2. Wniosek o zawieszenie natychmiastowej wykonalności sąd może rozstrzygnąć na posiedzeniu niejawnym.

Po zmianie od dnia 1 stycznia 2019 r. w art. 346 Kodeksu cywilnego dodany zostanł § 11 oraz zmieniona treść § 2, skutkiem czego mają one następujące brzmienie:

§ 1. Na wniosek pozwanego sąd zawiesi rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli wyrok ten został wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego wydania albo jeżeli pozwany uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było niezawinione, a przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego. Zawieszając wykonalność wyroku, sąd może zarządzić środki zabezpieczenia w myśl oddziału poprzedzającego.

§ 11. Sąd może uchylić rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli pozwany wykaże, że odpis pozwu doręczono w trybie przewidzianym w art. 139 § 1 na inny adres aniżeli aktualne w dacie doręczenia miejsce zamieszkania pozwanego.

 

4. Następuje zmiana dotycząca skarg na komornika?

KR: Ustawa wprowadza możliwość fakultatywnego składania skargi na czynności komornicze - już na urzędowym formularzu. Zmiana podyktowana jest koniecznością wyeliminowania wielu przypadków odrzucenia skargi ze względów błędów formalnych. Zgodnie z nowymi przepisami komornik będzie także miał obowiązek pouczyć strony i uczestników postępowania występujących w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego.

 

5. Dotychczas opłata egzekucyjna to nawet 15 %, teraz ma być najniżej 3 %, to dość dotkliwie dla branży komorniczej, dla zarobków kancelarii?

KR: Posłużę się raportem globalnej sieci PwC jako profesjonalną prognozą zmian. Raport ten obrazuje, iz przychody kancelarii komorniczych spadną z 1,2 mld zł rocznie do lekko ponad 700 mln złotych. Pokazuje to, że dochód przykładowej kancelarii mają obniżyć się więc o znaczny procent - od 13, aż do 33. Raport PwC zakłada, że problemy finansowe mogą dotknąć aż 40 procent wszystkich kancelarii komorniczych. Finansowa niewydolność tych organów może nieść ze sobą poważne konsekwencje dla przedsiębiorców, ale także dla wierzycieli. Póki co liczba komorników w Polsce wciąż jeszcze rośnie. Na chwilę obecną jest ich 1711.

 

RD: Bardzo dziękuję za rozmowę. Polecam również obszerny artykuł pana Krzysztofa Roguszewskiego na temat nowych uregulowań prawnych dotyczących komorników sądowych opublikowany w pierwszym wydaniu Credit Manager Magazine.

 

 

spisała: Ewa Krzemińska www.rozumiemOWU.pl